ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΥΡΟΠΟΥΛΟ: «ΚΑΝΕΝΑ ΤΕΛΟΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΟΡΙΣΤΙΚΟ»
Συνέντευξη:Ευθύμιος Ιωαννίδης
Μπορεί η μνήμη να αντισταθεί στον θάνατο; Τι απομένει από τον άνθρωπο όταν η ζωή τελειώνει; Ο «Απόκοπος» του Μπεργαδή, ένα από τα σημαντικότερα έργα της πρώιμης κρητικής λογοτεχνίας, εξακολουθεί, πέντε και πλέον αιώνες μετά, να συνομιλεί με τις βαθύτερες ανθρώπινες αγωνίες. Μέσα από μια ονειρική κατάβαση στον Κάτω Κόσμο, αναδύονται ερωτήματα για την απώλεια, τη λήθη και την ανάγκη να διατηρήσουμε μια θέση στη μνήμη των άλλων. Με αφορμή τη σκηνική μεταφορά του έργου, συνομιλούμε με τον σκηνοθέτη Γιάννη Μαυρόπουλο για τη δύναμη του ποιητικού λόγου, τις προκλήσεις της θεατρικής δημιουργίας και την ικανότητα της τέχνης να μας φέρνει αντιμέτωπους με όσα συχνά αποφεύγουμε να αντικρίσουμε.
Κύριε Μαυρόπουλε, ο «Απόκοπος» γράφτηκε πριν από πέντε και πλέον αιώνες, κι όμως εξακολουθεί να αγγίζει βαθιά ανθρώπινες αγωνίες. Τι ήταν εκείνο που σας γοήτευσε σε αυτό το κείμενο και σας έκανε να θελήσετε να αναμετρηθείτε μαζί του και να του δώσετε νέα ζωή στη θεατρική σκηνή;

Αρχικά ο δεκαπεντασύλλαβος λόγος, ο οποίος δεν παύει ποτέ να με γοητεύει. Επίσης, το γεγονός ότι ξεπηδούσαν από το κείμενο πολλές και πολύ έντονες εικόνες, σχεδόν βιβλικής μορφής. Και αργότερα, μια μεγάλη θεατρικότητα που διακρίναμε στο κείμενο, σε αυτή την πορεία που ακολουθεί ο «επισκέπτης», ένα ταξίδι στους φόβους του και στις βαθιές του επιθυμίες.
Ο Μπεργαδής επιλέγει το όνειρο ως δίοδο προς τον Κάτω Κόσμο, εκεί όπου τα όρια ανάμεσα στο πραγματικό και το φαντασιακό, στο οικείο και το ανοίκειο, γίνονται δυσδιάκριτα. Τι μας επιτρέπει, άραγε, να αντικρίσουμε αυτή η ονειρική κατάβαση που δυσκολευόμαστε να παραδεχτούμε όσο είμαστε ξύπνιοι;
Πρόκειται όντως για την περιγραφή μιας μεταιχμιακής κατάστασης. Ο Άδης δεν είναι ακριβώς θάνατος, δε σημαίνει απαραίτητα τέλος. Η ατμόσφαιρα του ονείρου δικαιολογεί το μυαλό μας, να σκεφτεί μη ορθολογικά. Ουσιαστικά να πιστέψει αυτά που στον ξύπνιο δεν έχει πολλές φορές τα ψυχολογικά περιθώρια να αποδεχτεί. Έχει μεγάλο ενδιαφέρον αυτή η μικτή κατάσταση μεταξύ των εικόνων που «γεννάμε» οι ίδιοι αλλά παράλληλα τις υφιστάμεθα.
Στον «Απόκοπο» οι νεκροί εξακολουθούν να λαχταρούν, να αναπολούν, να αποζητούν μια θέση στη μνήμη των ζωντανών. Σαν να ελλοχεύει πέρα από τον φυσικό αφανισμό και ένας δεύτερος, ακόμη πιο αμείλικτος: η λήθη. Ποια ανθρώπινη ανάγκη πιστεύετε ότι απογυμνώνεται μέσα από αυτή την αγωνιώδη προσκόλληση σε όσα άφησαν πίσω τους;
Η οικουμενική ανάγκη για αποδοχή. Η ανάγκη να σημαίνουμε κάτι για τον άλλον και, μάλλον να περάσουμε και στην αθανασία μέσω της μνήμης. «Εκεί που σμίγουν οι νεκροί, στων ζωντανών τα χείλη», όπως γράφει και Samuel Butler.
Η γλώσσα του Μπεργαδή, με την ιδιότυπη μουσικότητα και τον παλμό του δεκαπεντασύλλαβου, συνιστά μια ιδιαίτερη σκηνική πρόκληση. Πώς γεφυρώσατε τη γλωσσική απόσταση που μας χωρίζει από το πρωτότυπο, ώστε ο ποιητικός λόγος να μην ακουστεί ως λογοτεχνικό απολίθωμα, αλλά να ανακτήσει τη δραστικότητα και τη συγκινησιακή του ένταση μπροστά στον σύγχρονο θεατή;
Αφ’ ενός με πολλή μελέτη σχετικά με έννοιες και λέξεις του κειμένου, και αφ’ ετέρου με εξαντλητική δουλειά πάνω στην προφορική στίξη και τα “νοηματικά τόξα” του κειμένου. Όλα στο θέατρο καταλήγουν στην πρόθεση των δρώντων προσώπων, αν βρεθεί αυτή παύουν οι απαγγελίες και οι λογοτεχνισμοί και μένουν μόνο οι σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων, οποία κι αν είναι η γλώσσα.
Η Βικτώρια Σισκοπούλου καλείται να στεγάσει μέσα σε μία και μόνη σκηνική παρουσία μια ολόκληρη χορεία προσώπων, αναμνήσεων και ανεκπλήρωτων επιθυμιών. Πώς δουλέψατε πάνω σε αυτή την απαιτητική ερμηνευτική συνθήκη, ώστε οι διαφορετικές φωνές να αποκτήσουν υπόσταση, χωρίς να διαρραγεί η ενότητα της αφήγησης;
Αντιμετωπίζουμε την πρόκληση αυτή με δωρικότητα. Περίπου με τον τρόπο που θα κάναμε και στην καθημερινή μας ζωή μια αφήγηση για ανθρώπους που συναντιούνται, κάτι συζητούν και κάτι ζητούν ο ένας από τον άλλο. Χωρίς να αλλάζουν εκ βάθρων τα εκφραστικά της μέσα, καταφέρνει να δώσει φωνή στο κάθε δραματικό πρόσωπο, υιοθετώντας την πρόθεσή του και την οπτική γωνία που το καθένα έχει.

Να δώσετε μορφή στο άμορφο, να προσδώσετε υλικότητα σε μια επικράτεια που αντιστέκεται στην αναπαράσταση: μια ιδιότυπη σκηνοθετική πρόκληση. Πώς επιστρατεύσατε τα εκφραστικά μέσα του θεάτρου για να αποδώσετε αυτό το απόκοσμο σύμπαν, χωρίς να εξαντλήσετε το μυστήριό του σε όσα μπορεί να συλλάβει το βλέμμα;
Δουλέψαμε με τη σκηνογράφο, τον σχεδιαστή του ήχου και τη φωτίστρια πάνω στο αφαιρετικό, το συμβολικό και το σουρεάλ. Αναζητήσαμε τρόπους να “παντρευτούν” μεταξύ τους στοιχεία που δεν συνδέονται λογικά. Και επιχειρήσαμε να δημιουργήσουμε ένα σκηνικό κόσμο όπου συναντιούνται το πλήρες με το άδειο, το πλούσιο με το φτωχό.
Ζούμε σε μια εποχή που μοιάζει να εξοστρακίζει την ιδέα του θανάτου από τον δημόσιο λόγο, σαν η αποσιώπησή του να μπορούσε να ακυρώσει το αναπόφευκτο. Ο «Απόκοπος», αντιθέτως, μας καλεί να τον αντικρίσουμε κατάματα. Πιστεύετε ότι το θέατρο μπορεί να διαρρήξει αυτή τη συλλογική άρνηση ή μήπως ακόμη και μπροστά στην τέχνη εξακολουθούμε να υπεκφεύγουμε;
Είναι μια διαρκής μάχη αυτή, πώς μπορούμε να (καταδεχτούμε να) καταλάβουμε έστω και λίγο αυτό το αδιανόητο, το -παρότι βέβαιο- πάντα αναπάντεχο, το τόσο “πάνω από εμάς” φαινόμενο του θανάτου. Το θέατρο ως τέχνη της φανταστικής συνθήκης, μας προσφέρει την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε με αίσθημα ασφάλειας τις πιο επώδυνες καταστάσεις. Αν το καταφέρνει βέβαια καλά, μπορεί να μας παρασύρει και να το πιστέψουμε ως αληθές και τότε έχουμε πραγματικό όφελος.

Κλείνοντας, θα ήθελα να σας ρωτήσω κάτι πιο προσωπικό. Ύστερα από αυτή την παρατεταμένη συνομιλία με τους νεκρούς, καταφέρατε να ξορκίσετε, έστω και λίγο, τον δικό σας φόβο του θανάτου;
Όχι, θα ήταν αλαζονικό να το πω αυτό. Ίσως μας έδωσε μία σκέψη παραπάνω, ότι κανένα τέλος δεν είναι οριστικό. Αλλά πάλι, ποιος το έμαθε για να το πει κι εμάς;
Ευχαριστώ θερμά τον Γιάννη Μαυρόπουλο για τον χρόνο που μας αφιέρωσε και για την ουσιαστική αυτή συνομιλία. Οι σκέψεις του γύρω από τον «Απόκοπο», τη θεατρική δημιουργία και την ανθρώπινη αγωνία απέναντι στο αναπόφευκτο μας υπενθυμίζουν πως η τέχνη, ακόμη κι όταν δεν προσφέρει οριστικές απαντήσεις, μπορεί να ανοίγει νέους δρόμους κατανόησης του εαυτού μας και του κόσμου.
Συνέντευξη:Ευθύμιος Ιωαννίδης
Xαίρετε, είμαι ο Ευθύμιος, είμαι φιλόλογος και συντάκτης της πολιτιστικής ιστοσελίδας Thess culture.gr. Aγαπώ πολύ τη μουσική, τις τέχνες, την ανάγνωση και το θέατρο, ενώ συνεντεύξεις μου και κριτικές μου έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς στον ηλεκτρονικό τύπο. Διαχειρίζομαι παράλληλα τις σελίδες «Ορθογραφία και ορθοέπεια», «Βιβλιοφιλία και βιβλιολογία» και υπήρξα επί πολλά έτη ενεργό μέλος και συντονιστής στις λέσχες ανάγνωσης των βιβλιοθηκών του Δήμου Κορδελιού- Ευόσμου.

Ακολουθήστε μας
Καθώς και κανάλι στο youtube: : https://www.youtube.com/@thessculture-b4p με ενδιαφέρουσες συνεντεύξεις αλλά και ποικίλα αφιερώματα.