ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΒΑΡΒΑΡΑ ΔΟΥΜΑΝΙΔΟΥ: «ΤΟ «ΠΕΜΠΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ» ΜΟΥ ΕΙΝΑΙ Η ΕΠΙΘΥΜΙΑ ΓΙΑ ΖΩΗ».

31 January 2026

Συνέντευξη:Ευθύμιος Ιωαννίδης

Η διαδρομή μιας δημιουργού δε χαράσσεται μόνο από τα έργα της, αλλά από τα εσωτερικά τοπία που τόλμησε να διασχίσει. Στην περίπτωση της Βαρβάρας Δουμανίδου, η τέχνη δεν υπήρξε ποτέ απλώς έκφραση· υπήρξε τρόπος ύπαρξης, στάση ζωής, μια διαρκής διαπραγμάτευση ανάμεσα στο προσωπικό τραύμα και τη συλλογική μνήμη, ανάμεσα στη σκηνή και τον κόσμο.

Από το θέατρο έως τη δημιουργία της Womenale, η πορεία της μοιάζει με γεωμετρία που δεν υπακούει σε ευθείες γραμμές αλλά σε κύκλους επιστροφής, ρήξεις και μεταμορφώσεις. Σε αυτή τη συνομιλία, δεν αναζητούμε απαντήσεις εύκολες ούτε βιογραφικές αφηγήσεις· αναζητούμε το ίχνος μιας συνείδησης που δημιουργεί, αμφιβάλλει, επιμένει και μετακινείται — από το «εγώ» στο «εμείς», από την πράξη στην ευθύνη, από το φως της σκηνής στο άγνωστο που την περιβάλλει.

Κοιτάζοντας πίσω, αισθάνεσαι πως η πορεία σου υπήρξε αποτέλεσμα συνειδητών επιλογών ή το ίχνος μιας αναπόφευκτης αναγκαιότητας; Υπήρξε άραγε κάποια στιγμή που ένιωσες ότι δεν οδηγείς εσύ το άρμα, αλλά σε οδηγεί κάτι βαθύτερο από τη θέλησή σου;

Αυτή είναι μια εξαιρετική ερώτηση. Τελειώνοντας το σχεδίασμα του Φάουστ (αυτού του μεγαθηρίου με το οποίο καταπιάστηκα φέτος) συνειδητοποίησα πως μέσα μου υπάρχουν δύο πρόσωπα. Ένα που διεκπεραιώνει τη συμβατική ζωή όπως την ξέρουμε, μαθήματα, κοινωνική ζωή, λογαριασμοί, παραγωγή και ένα σωρό άλλα καθημερινά πράγματα και ένα άλλο πρόσωπο που βούτηξε βαθιά μέσα στα σκοτεινά ερεβώδη νερά του Γκαίτε και σκηνοθέτησε το έργο. Υπήρχαν μέρες που δε σκεφτόμουν τίποτα σε σχέση με τη σκηνοθεσία κι όταν έφτανα στην πρόβα έστηνα σκηνές χωρίς σταματημό. Σαν να μου τις υποδείκνυε κάποιος άλλος. Ήταν μια μαγική διαδικασία. Νομίζω λοιπόν πως όλα αυτά τα χρόνια, για να απαντήσω και στην ερώτηση, δυνάμωσε τόσο πολύ το υποσυνείδητό μου που σε αυτό τουλάχιστον το έργο ανέλαβε τα ηνία.

Κάθε δημιουργική διαδρομή προϋποθέτει το δίχως άλλο και ένα αθέατο τίμημα. Τι χρειάστηκε αλήθεια να «σιγήσει» μέσα σου όλα αυτά τα χρόνια για να μπορέσει να διατηρηθεί θαλερή η καλλιτέχνις; Στην ερώτηση αν άξιζε αυτή η ανταλλαγή τι θα απαντούσες;

Αθέατο ή ορατό πάντα υπάρχει ένα τίμημα. Θυσιάζεις προσωπική ζωή, ξεγνοιασιά, χαλαρές στιγμές με φίλους, γιορτές, γενέθλια, παραστάσεις φίλων, σημαντικά πράγματα που σε κάνουν κοινωνικό ον. Αλλά δεν είναι μόνο αυτά. Εγώ που λατρεύω να διαβάζω και να ακούω τη μουσική που μου αρέσει, τις περιόδους της δημιουργίας μιας παράστασης τα στερούμαι κι αυτά. Δεν μπορώ να απολαύσω τίποτα που θα με αποπροσανατολίσει από το έργο. Για παράδειγμα στον Φάουστ επέλεξα την κλασσική μουσική για να ντύσω το έργο και ακούω κλασσική μουσική από τον Σεπτέμβριο. Ίσως όμως το πιο σημαντικό που σταματάς να ακούς όταν βυθίζεσαι σε ένα έργο, είναι το Εγώ σου. Κάθε φορά γίνεσαι ένας άλλος. Και για μένα αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον κομμάτι της δουλειάς μου. Και ναι είναι η μόνη ανταλλαγή που αξίζει.

Πώς μεταβολίζεται αλήθεια μέσα σου η έννοια της δημιουργίας όσο ο χρόνος συσσωρεύεται; Είναι σύμμαχός σου στην αποκάλυψη της αλήθειας ή μια φθορά που πρέπει διαρκώς να υπερβαίνεις;

Στη δημιουργία δεν υπάρχει τέλος. Δεν υπάρχουν στεγανά, τοίχοι, βάθος, πλάτος, ύψος. Ούτε και χρόνος. Είναι ένα χαοτικό σύμπαν μέσα σε άλλα σύμπαντα που προσωπικά αλλάζω υφή, σχήμα, ρευστότητα και μορφή. Δε με φθείρει η δημιουργία (ίσως με φθείρουν πιο υλικά προβλήματα, όπως η παραγωγή μιας παράστασης) αλλά όχι αυτή καθαυτή η δημιουργία. Δε σωρεύω τίποτα από εμπειρικά στρώματα παρά μόνο στα τεχνικά μέρη. Κατά τα άλλα κάθε φορά ορμώ σαν μικρό παιδί στη νέα μου επιθυμία. Καθαρή, κρυστάλλινη και ανάλαφρη από οποιαδήποτε προηγούμενη παράσταση. Για αυτό μου αρέσει να πειραματίζομαι με διαφορετικά είδη. Βαπτίζομαι σε κάθε νέο μας έργο ως κάτι καινούργιο. Ίσως αυτό κάποιος να το πει υπέρβαση. Ίσως υπερβαίνω την ύλη και να μεταμορφώνομαι σε κάτι άλλο. Μου αρέσει η σκέψη αυτή.

Πίσω από κάθε παράσταση, κάθε ρόλο, κάθε επιλογή, συνήθως υποβόσκει μια πυρηνική αγωνία. Αναρωτιέμαι, ποιο είναι το δικό σου «πέμπτο στοιχείο»; Ποιο ερώτημα επιμένεις να θέτεις εδώ και δεκαετίες, ακόμη κι αν υποψιάζεσαι πως δεν έχει οριστική απάντηση;

Όσοι με γνωρίζουν ξέρουν πως η κύρια πηγή των θεμάτων των έργων μου είναι η αέναη πάλη της ζωής και του θανάτου. Με αφορά πολύ σαν δημιουργό. Και φυσικά ο Έρωτας ως κάτι ενδιάμεσο. Το «πέμπτο στοιχείο» μου λοιπόν θα έλεγα πως είναι η επιθυμία για ζωή. Αυτό το Duende που ευαγγελιζόταν ο Λόρκα, αυτή η φλόγα που δε σβήνει. Τίποτα πιο σημαντικό για μένα λοιπόν, από εκείνη την αρχέγονη δίψα για εμπειρία. Και φυσικά στο τέλος όλων ο Θάνατος. Ναι. Όσα έργα και να φτιάξω, όση Τέχνη κι αν παράξουμε δε θα απαντήσουμε ποτέ στο ερώτημα αυτό. Που φυσικά είναι και ο λόγος που ο Φάουστ μπαίνει σε όλη αυτή την περιπέτεια. Δεν υπάρχει απάντηση στην ερώτηση «Γιατί όλα αυτά;» `

Έπειτα από τόσα χρόνια ενεργούς έκθεσης, λόγου και σκηνικής παρουσίας, ποια είναι σήμερα η σχέση σου με την εσωτερική σιωπή; Είναι ένας τόπος όπου επιτέλους ξαποσταίνεις από την ανάγκη να εκφράζεσαι ή ένας θελκτικός τόπος που κρύβει ακόμη ανεξερεύνητες θύελλες;

Καμία σιωπή, καμιά ησυχία. Το κεφάλι μου είναι ένα τόπος γεμάτος φασαρία, ιδέες, αναμνήσεις από το παρόν και το μέλλον, πρόσωπα, εικόνες, μουσικές. Δεν ησυχάζω ποτέ. Δεν ξέρω πως είναι τα κεφάλια των άλλων ανθρώπων αλλά το δικό μου είναι σίγουρα ένα πολύβουο μελίσσι. Ακόμη και ο ύπνος μου είναι ταραχώδης, όνειρα, εφιάλτες, διαρκής κίνηση. Οι συνάψεις του εγκεφάλου μου είναι έτοιμες να πάρουν φωτιά ανά πάσα στιγμή. Και το απολαμβάνω. Όπως λέει και ο Βάγκνερ ο μαθητής του Φάουστ, «η δε Τέχνη μακρά ο δε Βίος βραχύς.» Όταν πεθάνω θα έχω όλο το χρόνο για Ησυχία και Γαλήνη. Ελπίζω.

Με την ίδρυση της Womenale, φαίνεται να μετακινείσαι από το «εγώ» της δημιουργού στο «εμείς» μιας κοινότητας. Τι είναι αυτό που σε έκανε να νιώσεις πως η τέχνη δεν αρκεί από μόνη της αν δε γίνει χώρος χειραφέτησης και φωνή για εκείνες που παραμένουν στη σιωπή;

Για αιώνες η εικόνα της Γυναίκας στην Τέχνη διαστρεβλώθηκε, παραμορφώθηκε, διαλύθηκε και καλουπώθηκε στα πρότυπα της επιθυμίας των ανδρών δημιουργών. Ήρθε η ώρα η φωνή της γυναίκας στην τέχνη να ακουστεί και πάλι. Να σπάσουμε τα στερεότυπα που μας θέλουν κουκλίτσες, μοιραίες, άβουλες, ρομαντικές, σέξι και αδύναμες. Στόχος της Womenale που απαρτίζεται από υπέροχες δυνατές γυναίκες είναι η εκπαίδευση των θεατών όλων των ηλικιών, να αντιλαμβάνονται τα στερεότυπα σε μια καλλιτεχνική δημιουργία και να την αντιμετωπίζουν με κριτική σκέψη. Ήδη μετά από τη μεγάλη επιτυχία που είχε η πρώτη μας Ημερίδα, σχεδιάζουμε τη 2^η εκδήλωσή μας στο Βασιλικό Θέατρο στις 4 Μαϊου.

Τι σημαίνει «επιτυχία» για έναν άνθρωπο που έχει δει τα φώτα να ανάβουν και να σβήνουν τόσο πολλές φορές; Θα έλεγες πως είναι η αναγνώριση μια μορφή ελευθερίας ή ενδεχομένως μια πιο εκλεπτυσμένη εξάρτηση;

Δεν υπάρχει επιτυχία για μένα. Δεν ορίζω τίποτα με βάση αυτήν. Μου αρκεί να δημιουργώ, να σχολιάζω μέσα από τις παραστάσεις μας και να εκτονώνω αυτό που έχω μέσα μου. Αν αυτό τυγχάνει αποδοχής, αυτό με κάνει και νιώθω ωραία. Αλλά μέχρι εκεί. Οι άνθρωποι της τέχνης δεν είμαστε τίποτα άλλο παρά ένα μέσον για να μεταλάβει ο θεατής την ουσία αυτού με το οποίο καταπιανόμαστε κάθε φορά. Είμαστε πομποί από κάτι που εκπέμπει πέρα και έξω από εμάς. Πως μπορώ λοιπόν να εξαρτηθώ από κάτι που εξ αρχής δεν είναι δικό μου;

Στην έκθεση «Connected» και της δράσεις της Womenale, αναδείχθηκε η γυναικεία ταυτότητα πέρα από τα στερεότυπα. Πόσο δύσκολο είναι τελικά να «εκπαιδεύσεις» το βλέμμα του κοινού να βλέπει τη γυναίκα ως δημιουργό και υποκείμενο, και όχι ως αντικείμενο έμπνευσης ή θυσίας;

Κάποια πράγματα έχουν περάσει τόσο υποδόρια μέσα μας που είναι αδύνατον να τα αντιληφθούμε ως κάτι εξωφρενικό. Από τα γυναικεία πορτραίτα του Πόε που τις πέθαινε γιατί το έβρισκε γοητευτικό, τις φθυσικές γυναίκες της Αναγέννησης, το αισθησιακό μοντέλο του Ευρωπαϊκού κινηματογράφου, τις σέξι γατούλες του Χόλυγουντ, όλα αυτά μας πέρασαν τόσο φυσικά, τόσο ανώδυνα που είναι δύσκολο να εκριζωθούν. Είμαστε όμως εδώ για να δημιουργήσουμε τα εργαλεία όπου οι θεατές και κυρίως οι νέοι θα αγανακτήσουν κάποια στιγμή και θα πουν τη μαγική λέξη «φτάνει!»

Σε μια τέχνη που γεννιέται και χάνεται την ίδια στιγμή, όπως το θέατρο, τι είναι αυτό που τελικά διασώζεται; Φοβάσαι αλήθεια τη λήθη, τον λεγόμενο θάνατο του καλλιτέχνη από το κοινό ή πιστεύεις πως η ενέργεια μιας ζωντανής στιγμής εγγράφεται αταβιστικά σε έναν τόπο όπου ο χρόνος δεν έχει πρόσβαση;

Ναι το πιστεύω με όλη μου τη δύναμη αυτό. Κυρίως γιατί οι θεατές που αναπτύξαμε αυτή την αγαπησιάρικη σχέση τόσα χρόνια, ακόμη θυμούνται την αίσθηση που είχαν σε παραστάσεις μας. Τόσα χρόνια μετά θυμούνται τις ανατριχίλες, τα δάκρυα, τον τρόμο, την ικανοποίηση, τη βαθιά αίσθηση του έρωτα. Τη θλίψη του θανάτου. Πώς γίνεται να εξαϋλώνεται κάτι που υπήρξε τόσο δυνατό; Όχι. Υπάρχει μέσα εγγεγραμμένο ανεξίτηλα και είναι αυτό που μας ενώνει τόσα χρόνια με το κοινό της πόλης.

Έχοντας βουτήξει τόσο βαθιά στο ανθρώπινο σκοτάδι και στο φως, πιστεύεις ακόμη στη δυνατότητα λύτρωσης; Ή θεωρείς πως απλώς είμαστε καταδικασμένοι σαν άλλοι Σίσυφοι να επαναλαμβάνουμε το ίδιο τραύμα με διαφορετικές μορφές;

Είμαι αρκετά κυνική και δυσαρεστώ συνήθως τους ανθρώπους. Ναι είμαστε καταδικασμένοι να ζούμε συνεχώς τα ίδια λάθη, τις ίδιες ιστορίες, το ίδιο αίμα και τον ίδιο θάνατο. Αυτό όμως συμβαίνει γιατί κυρίως μας ενδιαφέρει περισσότερο από όσο πρέπει ο τελευταίος. Ο Βούδας είπε πως το πρόβλημα των ανθρώπων είναι πως νομίζουν πως έχουν χρόνο. Μόλις συνειδητοποιήσουμε πως δεν έχουμε τίποτα και ξεκινήσουμε να ζούμε, η ζωή θα αποκτήσει άλλο νόημα.

Βαρβάρα, αν αύριο έπεφτε η αυλαία και από εσένα έμενε μόνο μια στάση ζωής — όχι ένα έργο, ούτε μια εικόνα, αλλά μια ηθική θέση απέναντι στο άγνωστο — ποια θα ήθελες να είναι αυτή;

Κατάλαβα από πολύ νωρίς πως δεν είμαι τίποτα. Πως δεν έχω χρόνο για τίποτα παρά μόνο για να ζήσω.

Ευχαριστώ από καρδιάς τη Βαρβάρα Δουμανίδου για την προσήνειά της και της εύχομαι να συνεχίσει να κεντά σαν βουκέντρα την καλλιτεχνική ροή της πόλης μας.

Συνέντευξη:Ευθύμιος Ιωαννίδης

Xαίρετε, είμαι ο Ευθύμιος, είμαι φιλόλογος και συντάκτης της πολιτιστικής ιστοσελίδας Thess culture.gr. Aγαπώ πολύ τη μουσική, τις τέχνες, την ανάγνωση και το θέατρο, ενώ συνεντεύξεις μου και κριτικές μου έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς στον ηλεκτρονικό τύπο. Διαχειρίζομαι παράλληλα τις σελίδες «Ορθογραφία και ορθοέπεια», «Βιβλιοφιλία και βιβλιολογία» και υπήρξα επί πολλά έτη ενεργό μέλος και συντονιστής στις λέσχες ανάγνωσης των βιβλιοθηκών του Δήμου Κορδελιού- Ευόσμου.