ΣΑΝ ΤΟΝ ΖΑΠΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΣΕ; ΟΙ ZAPATISTAS  ΚΑΙ ΟΙ ΒΟΛΙΒΙΑΝΟΙ COCALEROS

Γράφει η Αγγελική Κερπιτσοπούλου

ΑΠΟΨΗ

Ορμώμενη από μια συνέντευξη που είδα στο YouTube των Social Waste, και αναζητώντας στο ίντερνετ βιβλία που να μου τραβήξουν το ενδιαφέρον, έπεσα πάνω στο βιβλίο του Λεωνίδα Οικονομάκη. Το αγόρασα σχεδόν αμέσως αλλά μετά ξεκίνησαν και οι αμφιβολίες… Λες να είναι με ορολογία, λες να μην μπορέσω να εμβαθύνω, μήπως είναι πολύ ακαδημαϊκό; Ήρθε το βιβλίο και ξεκίνησα. Με την πρώτη ανάγνωση έφτασα στη μέση και δεν ήθελα να σταματήσω με τίποτα, έκανα ένα διάλειμμα και το ξαναέπιασα. Να μην τα πολυλογώ, το βιβλίο διαβάστηκε σε μια μέρα. Από την αρχή με συνεπήρε. Καμία επιτήδευση, λόγος απλός και ξεκάθαρος, αλλά παράλληλα και περιεκτικός, σε βάζει κατευθείαν στο θέμα.

                Αν και περιγράφει τη ζωή και την ιστορία των κινημάτων, Zapatistas και Cocaleros με τα οποία ίσως δεν είμαστε όλοι πολύ εξοικειωμένοι∙ μπορεί ο αναγνώστης να φανταστεί εικόνες και να συναισθανθεί την κατάσταση η οποία περιγράφεται. Κυρίως όμως, είναι σε θέση να κατανοήσει και αυτό ίσως είναι η πιο σημαντική κατάκτηση του βιβλίου αυτού. Ο αναγνώστης μπορεί λοιπόν να μπει στη θέση των άλλων, όχι πλέον σαν ένας άλλος ”ξένος”, αλλά σαν ένας άλλος εγώ. Μπορεί να δει τα κίνητρα και τις σκέψεις πίσω από τις πράξεις των ανθρώπων που ήταν και είναι μέλη αυτών των κινημάτων.

Οι Zapatistas, είναι ένα κίνημα αυτόχθονων κοινοτήτων στο Μεξικό που συνδέει την αντίσταση με την προσπάθεια να οργανώσει μια διαφορετική καθημερινή ζωή όπως πώς μοιράζεται η γη, ποιος αποφασίζει, πώς λειτουργούν τα σχολεία και πώς συμμετέχουν οι γυναίκες. Η βάση τους βρίσκεται στην Τσιάπας, στο νοτιοανατολικό Μεξικό. Πολλοί ανήκουν σε αυτόχθονους λαούς με γλώσσες και πολιτισμικές παραδόσεις των Μάγια, όπως οι Τσελτάλ, Τσοτσίλ, Τσολ και Τοχολαμπάλ. Οι κοινότητες αυτές είχαν βιώσει μακρόχρονη εκμετάλλευση: συγκέντρωση γης σε μεγάλους ιδιοκτήτες, φτώχεια, ρατσισμό και αποκλεισμό από την υγεία, την εκπαίδευση και την πολιτική εκπροσώπηση. Τα αρχικά αιτήματά τους περιλάμβαναν εργασία, γη, στέγη, τροφή, υγεία, εκπαίδευση, ελευθερία, δημοκρατία και δικαιοσύνη. Το όνομα τους παραπέμπει στον Εμιλιάνο Ζαπάτα, επαναστάτη της Μεξικανικής Επανάστασης του 1910, που συνδέθηκε με τον αγώνα των αγροτών για γη.

Το κίνηματωνκοκαλέρος είναι το συνδικαλιστικόκαικοινωνικόκίνηματωνκαλλιεργητώνκόκας, ιδιαίτερα στη Βολιβία. Αναπτύχθηκε δυναμικά τις δεκαετίες του 1980καιτου1990, όταν οι πολιτικές καταπολέμησης των ναρκωτικών, με ισχυρή υποστήριξη των ΗΠΑ, οδήγησαν στην καταστροφή καλλιεργειών κόκας. Οι αγρότες αντιστάθηκαν επειδή έχαναν το εισόδημά τους και επειδή η κόκα αποτελεί μέρος της παράδοσης των αυτόχθονων λαών. Διεκδικούσαν, προστασία της καλλιέργειας κόκας για παραδοσιακές χρήσεις, εισόδημα και αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής για τους αγρότες, αντίσταση στην αναγκαστική εκρίζωση και στην καταστολή και αναγνώριση των δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών.

Χωρίς ίχνος διδακτισμού αλλά με λόγο που ρέει και είναι σίγουρος για αυτά που λέει, γιατί πήγε, είδε, ερεύνησε, σου ανοίγει μπροστά στα μάτια σου έναν θαυμαστό καινούργιο κόσμο. Έναν νέο τρόπο ύπαρξης και αλληλεπίδρασης που στη χειρότερη σου δημιουργεί απλά ερωτήματα∙ στην καλύτερη μπορεί να σε αλλάξει σε μικρά καθημερινά και όχι μόνο θέματα. Πέρα όμως από προσωπικές απόψεις και ιδεολογίες, το βιβλίο κυρίως προτείνει ή καλύτερα περιγράφει απλά έναν τρόπο ζωής και σκέψης και τα συνακόλουθα αποτελέσματα αυτού.

Όταν τελείωσε το βιβλίο, η απότομη προσγείωση στην εδώ πραγματικότητα μου προκάλεσε δυσφορία. Ήθελα να μείνω κι άλλο σε αυτές τις πρωτότυπες κοινότητες για τις οποίες αν και είχα ξανακούσει, παρά ταύτα δεν τις είχα κατανοήσει τόσο, όσο μετά από αυτήν την ανάγνωση. Δεν ξέρω αν το βιβλίο είναι για όλους, όπως επίσης δεν το συνιστώ σε κανέναν. Το μόνο που μπορώ να πω με σιγουριά είναι ότι με ταξίδεψε και με έκανε για λίγο να σκεφτώ πώς είναι άραγε να αγαπάς τόσο πολύ κάτι ώστε όχι να πεθαίνεις, αλλά να ζεις για αυτό.

 Ο Λεωνίδας Οικονομάκης είναι διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου της Φλωρεντίας (European University Institute-EUI). Έχει υπάρξει διδάσκων/ερευνητής στο τμήμα Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου του Durham, στη Scuola Normale Superiore της Πίζα, στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, καθώς και στο Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα “Κοινωνική και Αλληλέγγυα Οικονομία” του Ελληνικού Ανοιχτού Πανεπιστημίου. Είναι επίσης ράπερ στο ελληνικό χιπ-χοπ σχήμα «Social Waste» και μέλος της συντακτικής ομάδας του «Roar Magazine». Είναι συγγραφέας του βιβλίου Political Strategies and Social Movements in Latin America: The Zapatistas and Bolivian Cocaleros (Palgrave Macmillan, 2019), η ελληνική μετάφραση του οποίου εκδόθηκε απο τις «Ακυβέρνητες Πολιτείες» με τον τίτλο Σαν τον Ζαπάτα και τον Τσε; Οι Zapatistas και οι Βολιβιανοί cocaleros (2020).

Γράφει η Αγγελική Κερπιτσοπούλου

Η Αγγελική Κερπιτσόπουλου σπούδασε Θεωρία και Ιστορία της Τέχνης στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών και συνέχισε με μεταπτυχιακά στη Μουσειολογία και στα Νέα Μέσα.

Την γοητεύει ο τρόπος που η τέχνη ανοίγει δρόμους επικοινωνίας και δημιουργεί συνδέσεις ανάμεσα στους ανθρώπους.

Εκτός από την αρθρογραφία της για τον πολιτισμό και τη δημιουργικότητα, έχει αναπτύξει και την προσέγγιση Art Beyond Critique, μια προσωπική πρακτική που προάγει την εμπειρία της τέχνης πέρα από την κριτική, με έμφαση στην έμπνευση και τη φαντασία.